Yapay zeka (YZ) teknolojileri, video gözetim sistemlerini köklü bir dönüşüme uğratıyor. Financial Times'ın son haberine göre, İsrail, İran ve Rusya gibi ülkelerde kullanılan yeni nesil sistemler, doğal dil sorguları sayesinde sınırsız arama yapma imkanı sunuyor. Bu, daha önce sadece birkaç düzine önceden tanımlanmış senaryoyla sınırlı olan eski sistemlerin aksine, güvenlik güçlerine neredeyse her türlü davranışı sorgulama özgürlüğü veriyor.
Eski gözetim sistemleri, belirli nesneleri veya önceden programlanmış olayları tespit edebiliyordu. Örneğin, bir aracın plakasını okumak veya bir kişinin yüzünü tanımak gibi sınırlı işlemler yapabiliyorlardı. Ancak yeni yapay zeka destekli sistemler, dil tabanlı arama motorları gibi çalışıyor. Kullanıcılar, 'birbirine çanta uzatan iki adam' veya 'kıyafetini değiştiren bir kişi' gibi doğal dil ifadeleriyle videoları tarayabiliyor. Bu, istihbarat analistlerinin devasa video akışlarını hızlıca filtrelemesine olanak tanıyor.
Avrupalı bir yetkilinin ifadesiyle, bu teknoloji 'gözetimin kutsal kâsesi' olarak nitelendiriliyor. Yetkili, 'Artık nesneleri değil, davranışları arayabiliyoruz. Bu, yepyeni bir olasılıklar dünyası yarattı,' diyor. Gerçekten de, bir kişinin gün içinde birden fazla kez kıyafet değiştirmesi, aynı aracın kısa sürede aynı noktadan birkaç kez geçmesi gibi şüpheli davranış kalıpları artık kolayca tespit edilebiliyor.
Nasıl Önlem Alınmalı?
Bu gelişme, kitlesel gözetim kavramını bir adım öteye taşıyor. Daha önce bilgisayarlar ve ağlar sayesinde büyük ölçekli veri toplama mümkün hale gelmişti; şimdi yapay zeka, bu verilerden anlamlı bilgiler çıkarmayı ve hatta geçmiş olayları sorgulamayı mümkün kılıyor. Örneğin, bir kişinin belirli bir tarihte hangi kıyafetleri giydiği veya bir aracın boyasının ne zaman yenilendiği gibi detaylar sorgulanabiliyor.
Pratikte bu, güvenlik güçlerine benzeri görülmemiş bir izleme kapasitesi sunuyor. Ancak beraberinde ciddi mahremiyet endişelerini de getiriyor. Doğal dil sorguları, masum vatandaşların günlük rutinlerinin dahi sorgulanabilmesine yol açabilir. Örneğin, 'bir kadının aynı gün içinde üç farklı kıyafet giymesi' gibi bir sorgu, tamamen masum bir alışveriş gezisini bile şüpheli hale getirebilir.
Teknolojinin bu kadar hızlı gelişmesi, yasal düzenlemelerin de aynı hızda güncellenmesini zorunlu kılıyor. Avrupa'da veri koruma yasaları (GDPR) gibi düzenlemeler, bu tür sistemlerin kullanımını kısıtlarken, bazı ülkelerde daha esnek yaklaşımlar benimseniyor. Kullanıcılar ve vatandaşlar olarak, bu teknolojinin hem güvenlik hem de özgürlükler açısından dengeli bir şekilde uygulanması için bilinçli olmalı ve politika yapıcılardan şeffaflık talep etmeliyiz.
Kaynak: schneier.com
