Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC), 2020 yılında başlattığı Measuring Broadband Australia (MBA) programı kapsamında binlerce gönüllüye SamKnows marka test yönlendiricileri dağıtmıştı. Programın temel amacı, ülkedeki sabit hat geniş bant bağlantılarının gerçek hız ve performansını ölçmekti. Özellikle devlete ait NBN altyapısı üzerinden sunulan hizmetler hedeflenmişti. Gönüllüler, evlerine kurdukları bu beyaz kutu (whitebox) cihazlarla internet performans verilerini düzenli olarak raporluyordu.
Geçtiğimiz ay program resmen sona erdi ve ACCC nihai performans raporunu yayımladı. Bunun hemen ardından, 30 Haziran itibarıyla dağıtılan tüm SamKnows yönlendiricileri uzaktan devre dışı bırakıldı. Yani cihazlar 'brick' oldu; herhangi bir ağ işlevi göremez hale geldi. ACCC, konuyla ilgili olarak kaç cihazın etkilendiğini açıklamasa da Aralık 2020'deki bir raporda, program süresince yaklaşık 4.000 beyaz kutu dağıtılmasının planlandığı ve o tarihe kadar 2.600'den fazlasının teslim edildiği belirtilmişti.
Program gönüllülerinden biri, Ars Technica'ya gönderdiği e-postada cihazların hâlâ fiziksel olarak çalışır durumda olduğunu, sadece yazılımsal olarak devre dışı bırakıldığını vurguladı. Bu durum, tamamen önlenebilir bir e-atık riski yaratıyor. Kullanıcıların elinde, işlemci ve ağ bileşenleri açısından hâlâ kullanılabilir durumda olan bu cihazlar, herhangi bir geri dönüşüm veya yeniden kullanım planı olmaksızın çöpe gitmek üzere.
Sonuç ve Değerlendirme
SamKnows (Cisco bünyesinde) tarafından gönderilen e-postada, cihazların 30 Haziran'dan sonra veri toplamayı durduracağı ve kullanıcı hesaplarının kapatılacağı belirtilmişti. Ayrıca ölçüm ve kayıt verilerinin, son kullanıcı lisans sözleşmesindeki saklama yükümlülüklerine uygun olarak silineceği ifade edildi. Ancak cihazların donanımsal olarak hâlâ çalışıyor olması, bu kararın sorgulanmasına neden oldu.
Gelecekte Ne Bekleniyor?
Teknik açıdan bakıldığında, bu beyaz kutular aslında özel bir yazılım yüklü, standart donanıma sahip yönlendiriciler. SamKnows tarafından sağlanan test yazılımı, Avustralya'da barındırılan sunuculara bağlanarak hız, gecikme ve paket kaybı gibi metrikleri ölçüyordu. Program sona erdiğinde, cihazların yazılımı devre dışı bırakıldı. Ancak alternatif bir yazılım (örneğin OpenWrt) yüklenerek bu cihazların ev yönlendiricisi olarak kullanılmaya devam edilebileceği belirtiliyor.
Sistem Güvenliği
Bu olay, kamu kurumlarının teknoloji projelerinde sürdürülebilirlik ve e-atık yönetimini ne kadar önemsediği sorusunu gündeme getiriyor. Dağıtılan binlerce cihazın geri toplanması, yenilenmesi veya bağışlanması mümkünken, doğrudan devre dışı bırakılması hem çevresel hem de ekonomik açıdan eleştiriliyor. Kullanıcıların elinde kalan bu 'çöp' cihazlar, bilinçsizce atıldığında ciddi çevre kirliliğine yol açabilir.
Kaynak: arstechnica.com
