Yazılım dünyasında erişilebilirlik denince akla genellikle görme veya işitme engelli kullanıcılar gelir. Oysa en yaygın engel türü olan bilişsel engeller (hafıza, odaklanma ve öğrenme güçlükleri) çoğu zaman göz ardı edilir. Oysa ABD'de nüfusun %13,9'unu etkileyen bu grup, UX araştırmalarına dahil edildiğinde, genel kullanıcılardan çok daha değerli içgörüler sunabiliyor. Fable'ın yürüttüğü bir çalışma, bilişsel engelli katılımcıların kullanılabilirlik testlerinde %50 daha fazla sorun tespit ettiğini ve önemli tasarım iyileştirmeleri önerdiğini ortaya koydu.
Fable'da İnovasyon Başkan Yardımcısı olarak çalışan yazar, 2024 yazında bilişsel engelli kullanıcılarla erişilebilirlik testi yapmak üzere bir çalışma grubu kurdu. Amaç, bu kullanıcı grubunu araştırmalara dahil etmek için en iyi uygulamaları belirlemekti. Ekip, hafıza, odaklanma ve öğrenme güçlüğü çeken bireyleri hedefleyen bir tarama anketi oluşturdu. Ardından 25 kişilik bir pilot çalışma ile yöntemlerini test etti ve iyileştirdi. Sonuçta, bilişsel test kullanıcılarıyla yapılan görüşmeler için bir rehber ve dijital ürün deneyimlerini ölçen bir anket geliştirdi.
Çalışmanın devamında, yazar hipotezini doğrulamak için Kaliforniya Üniversitesi, Irvine ile iş birliği yaparak daha kapsamlı bir araştırma tasarladı. Üç farklı web sitesi (yemek tarifi sitesi, kitapçı ve kuaför randevu sitesi) oluşturuldu. Her site için belirli görevler tanımlandı: tarif bulma, kitap sepete ekleme, randevu alma gibi. Toplam 30 kullanıcı görüşmesi yapıldı ve her site için 5'i bilişsel engelli, 5'i genel nüfustan olmak üzere eşit dağılım sağlandı.
Gelecekte Ne Bekleniyor?
Araştırmada, katılımcıların her biriyle çevrimiçi görüşmeler yapıldı ve oturum sonunda Erişilebilir Kullanılabilirlik Ölçeği (AUS) anketi uygulandı. Yapılan analizde, bilişsel engelli katılımcıların genel nüfusa kıyasla %50 daha fazla kullanılabilirlik sorunu bildirdiği görüldü. Ayrıca bu katılımcılar, net olmayan etiketler, tutarsız navigasyon ve aşırı bilgi yüklemesi gibi sorunlara daha duyarlıydı. Örneğin, bir katılımcı 'Fotoğraf çok uzun, içeriğe ulaşmak için çok kaydırmak gerekiyor' derken, bir başkası 'Beğen/beğenme işlemlerinde geri bildirim almıyorum' diyerek etkileşim eksikliğine dikkat çekti.
Bilişsel engelli kullanıcılar, sadece sorun tespit etmekle kalmadı, aynı zamanda somut iyileştirme önerileri de sundu. Örneğin, protein karşılaştırma tablosu eklenmesi, 'Daha fazla bilgi' sekmesinin yukarı taşınması, önerilerin nasıl çalıştığına dair açıklama eklenmesi gibi pratik çözümler öne sürdüler. Bu öneriler, tüm kullanıcılar için deneyimi iyileştirecek nitelikteydi. Araştırma, bilişsel içermenin yalnızca engelli kullanıcılar için değil, herkes için daha iyi bir kullanıcı deneyimi yarattığını kanıtladı.
Teknik Analiz
Sonuç olarak, UX araştırmalarına bilişsel engelli kullanıcıları dahil etmek, daha kapsayıcı ve kullanılabilir ürünler geliştirmenin anahtarıdır. Bu yaklaşım, gizli kullanılabilirlik sorunlarını ortaya çıkarır ve tüm kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayan tasarımların oluşturulmasına yardımcı olur. Fable çalışması, bilişsel içermenin sadece etik bir sorumluluk değil, aynı zamanda iş stratejisi açısından da akıllıca bir yatırım olduğunu gösteriyor. Tasarımcılar ve araştırmacılar, bu kullanıcı grubunu araştırmalarına dahil ederek daha iyi ürünler ortaya koyabilir.
Kaynak: smashingmagazine.com
