Her yıl bilim insanları, daha önce insanlarda görülmemiş iki veya üç virüs keşfediyor. Bu sayı 1960'lardan beri istikrarlı bir seyir izliyor. Keşfedilen virüslerin çoğu dikkat çekmezken, HIV-1 ve SARS-CoV-2 gibi bazıları küresel salgınlara yol açtı. Peki, bir sonraki keşfedilen virüsün AIDS veya COVID-19 kadar büyük bir halk sağlığı acil durumuna neden olup olmayacağını nasıl anlayacağız? Edinburgh Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, virüs tarihinden çıkarılan derslerle bu soruyu yanıtlamaya çalışıyor.
Pandemiler birçok şekilde ortaya çıkabilir, ancak son zamanlardaki en büyük suçlular, RNA genomuna sahip virüsler oldu. Binlerce RNA virüs türü tanımlanmış olsa da sadece 239'u insanları enfekte ediyor. Araştırmacılar, en riskli olanları belirlemek için bir katalog yayınladı. Hastalığın türü ve şiddeti önemli göstergeler olsa da, virüsün insandan insana bulaşma yeteneği olmadan pandemi olasılığı yok. Listedeki virüslerin üçte ikisi, enfekte bir kişinin bulaştırma ihtimalinin düşük olduğu zoonotik virüsler; kuduz buna bir örnek.
Ancak asıl büyük tehdit, zaten insandan insana bulaşma yeteneğine sahip virüslerden geliyor. Bu virüsler, hayvanlardan insanlara geçerken bulaşıcılıklarını koruyor; kızamık, kabakulak ve kızamıkçık gibi hastalıkların kökeni de budur. Ayrıca, sınırlı salgınlara neden olan ancak R sayısı düşük olduğu için yayılamayan virüsler de var. Ancak R sayıları değişebilir; örneğin, daha önce uzak köylerde görülen bir virüs şehre ulaştığında. Zaire ebolavirüsü, Chikungunya, Zika ve Oropouche virüsleri ile mpox, başlangıçta listede yer alan ve büyük salgınlara yol açan virüsler arasında.
Sonuç ve Değerlendirme
Gelecekteki bir pandemi virüsünün (Hastalık X) neye benzeyebileceğini tahmin etmek için de veriler kullanılabilir. COVID-19 bunun iyi bir örneği. Araştırmacılar, yüksek bulaşıcılığa sahip virüslerin, insanlar arasında yayılan diğer virüslerle yakından ilişkili olduğunu ancak hayvanlardan ayrı olarak ortaya çıktığını gösterdi. Bu, SARS-CoV-2'nin tam bir tanımıydı. Buna karşılık, Andes hantavirüsü veya Bundibugyo ebolavirüsü küresel bir pandemi başlatma potansiyeline sahip değil. Ancak bu virüsler, yeni virüslerin daha hızlı tespit edilmesi ve anlaşılması gerektiği konusunda önemli bir ders veriyor: Hızlı müdahale, bir sonraki pandeminin can kaybını ve ekonomik etkisini büyük ölçüde azaltabilir.
